Strona internetowa powstała w ramach projektu "Mecenat Małopolski", który jest realizowany przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego.

Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław

Jelonek Eugeniusz Stanisław ur. 27 II 1898 r. w Krakowie, zm.17 XII 1985 r. w Skawinie, historyk,dr filozofii, profesor gimnazjalny, działacz katolicki.

Był synem sędziego Eugeniusza Piotra Jelonka (w późniejszych latach prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie) i Stanisławy Zofii z d. Kowalikowskiej, bratem Władysława, historyka i działacza katolickiego, Feliksa, lekarza i Augustyna, adiunkta Akademii Górniczej w Krakowie, zamordowanego w 1940 r. w Starobielsku-Charkowie.

Do szkoły powszechnej i gimnazjum uczęszczał w Krakowie, a czasowo również w Mielcu, gdzie przez pewien czas pracował jego ojciec. W 1916 r. z odznaczeniem zdał maturę w V Gimnazjum w Krakowie, a następnie w latach 1916-1920 studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, z dwukrotną przerwą na odbycie służby wojskowej (w tym służba w Batalionie Akademickim w pociągu pancernym „Smok” w obronie Lwowa przed Ukraińcami w latach 1918-1919 - odznaczenie „Orlęta”).

Wyrobienie społeczne wiązał z żywą religijnością, działając w III Zakonie św. Franciszka, w Sodalicji Mariańskiej, w Chrześcijańskich Związkach Zawodowych, był prezesem „Polonu” (późniejszego „Odrodzenia”) na Uniwersytecie Jagiellońskim. Wraz ze swym mistrzem prof. Władysławem Semkowiczem współdziałał w akcji plebiscytowej na Orawie i Spiszu. Po zajęciu Zaolzia przez Czechosłowację, jako wzorowy student został tam przez Semkowicza oddelegowany do pracy nauczycielskiej. W latach 1920-1925 był profesorem historii, geografii i języka polskiego w Gimnazjum Realnym „Macierzy Szkolnej” im. Słowackiego w Orłowej k/Karwiny. Opracował tam serię podręczników gimnazjalnych do historii, z których jeden ukazał się drukiem w 1926 r. W latach 1925-1927 uczył w swym macierzystym V Gimnazjum im. Kochanowskiego w Krakowie, w latach 1927-1931 w Gimnazjum im. Kazimierza Wielkiego w Bochni, a w roku szkolnym 1931/32 w Gimnazjum im. Marcina Wado wity w Wadowicach, będąc wychowawcą m. in. Karola Wojtyły, co dało początek obopólnej przyjaźni, trwającej do końca życia profesora. W dniu 11 IV 1932 r. doktoryzował się z historii u prof. Semkowicza na podstawie dysertacji „Spuścizna literacka po opacie Piotrze I z Henrykowa na Śląsku”.

Kontynuując rozpoczętą na studiach działalność w ruchu chrześcijańsko- społecznym, od lutego do sierpnia 1926 r. pracował w Centrali Katolickich Kół Młodzieży „Ostoja” w Poznaniu, wysłany tam z ramienia „Polonii”. W latach 1925-1939 był członkiem i działaczem Partu Chrześcijańsko-Demokratycznej, późniejszego Stronnictwa Pracy. W 1932 r. otrzymał od władz oświatowych polecenie wystąpienia z chadecji. Odmowa kosztowała go utratę posady nauczycielskiej i kontaktu z ukochaną młodzieżą. Przez 3 lata pozbawiony stałej pracy, działał czynnie w Akcji Katolickiej w sekcji „Cantas” i w Konferencji św. Wincentego a Paulo. Pomoc potrzebującym była osią jego życia. Już w trakcie pracy nauczycielskiej w najrozmaitszy sposób pomagał ubogim uczniom. Pomoc ubogim rozumiał jednak me tylko jako doraźną filantropię. Dążył do przebudowy ustroju społecznego w duchu encyklik „Rerum Novarum” i „Quadragésimo Anno”, czemu dawał wyraz w publicznych odczytach i w publicystyce. W okresie odsunięcia od pracy nauczycielskiej pracował w redakcji „Dzwonu Niedzielnego”. Zaangażował się mocno w Centrali Abstynenckiej, założonej przez ks. Kuznowicza. Będąc apostołem sprawy abstynenckiej, wygłaszał szereg odczytów i prelekcji w diecezji krakowskiej i tarnowskiej, żarliwie nawołując społeczeństwo do trzeźwości. Brał także żarliwy udział w obronie nienarodzonych, w tej sprawie również prowadząc odczyty i prelekcje. Był serdecznie zaprzyjaźniony z ks. Kuznowiczem i ks. Moskałą, uczył w bursie ks. Kuznowicza przy ul. Skarbowej w Krakowie. Jego związek z Kościołem przejawiał się już wcześniej: w I połowie 1931 r. uczył religii w 3 krakowskich szkołach powszechnych, a w czasie przymusowego urlopu od pracy nauczycielskiej uczył kleryków w seminarium O. O. Kapucynów w Krakowie.

Jelonek Eugeniusz Stanisław


W 1935 r. otrzymał stałą posadę kasjera w Arcybractwie Miłosierdzia i Banku Pobożnego w Krakowie. To ważne stanowisko łączyło się z jego aktywną działalnością jako członka Arcybractwa. Ożeniony w dniu 28 XI 1935 r. z Haliną Soukup, osiadł w mieszkaniu służbowym przy ul. Siennej 5 w Krakowie. W małżeństwie tym w latach 1938-1946 przyszło na świat pięcioro dzieci (Ewa, Krystyna, Augustyn, Mana, Teresa). Pracując w Arcybractwie E. Jelonek przy pomocy żony uporządkował dokumentację tej zasłużonej organizacji, przyczyniając się do pomnożenia jej dochodów, służących pomocy ubogim. Nie zaprzestał działalności politycznej: w 1938 r. był sekretarzem wojewódzkim Stronnictwa Pracy w Krakowie i prowadził w tym czasie kampanię na rzecz kandydata do Sejmu prof. Ludwika Skoczylasa.

Podczas okupacji hitlerowskiej, pracując nadal w Arcybractwie, działał w konspiracyjnej chrześcijańsko-demokratycznej „Unii”, wchodzącej potem w skład Armii Krajowej. W swym mieszkaniu prowadził wraz z żoną punkt noclegowy i kontaktowy dla kurierów na linii Warszawa-Budapeszt-Londyn. W tymże mieszkaniu prowadzili oboje tajne nauczanie. W ich domu przez dłuższy czas ukrywał się dawny uczeń wraz z żoną Żydówką. W kwietniu 1944 r. E. Jelonek został aresztowany przez Gestapo i więziony był po kolei na Montelupich i w obozach koncentracyjnych w Gross-Rosen i Nordhausen. W więzieniu na Montelupich za pośrednictwem żony i sprzyjającego więźniom strażnika - Austriaka T. Meyerta otrzymywał komunikanty, które konsekrował przebywający wraz z nim i z innymi w celi ojciec karmelita. Z tych czasów zachowała się łyżka bez trzonka, spełniająca rolę pateny. Przetrwała ona obozy koncentracyjne, po wojnie E. Jelonek polecił na niej wygrawerować monogram IHS.

Po wyzwoleniu przez Amerykanów obozu w Nordhausen 10 IV 1945 r., był współorganizatorem władzy polskiej wśród miejscowej Polonii. Przebywając później w ośrodku UNRRA dla uwolnionych więźniów w Heiłbronn zorganizował kaplicę dla Polaków, prowadził kurs maturalny, uczył w szkole podstawowej i gimnazjum im. Królowej Jadwigi. W dniu 23 X 1945 r. wrócił do Krakowa. Od początku 1946 r. do końca roku szkolnego był dyrektorem Prywatnego Gimnazjum i Liceum O. O. Augustianów w Krakowie-Prokocimiu. Następnie do 30 IX 1948 r. był nauczycielem i kierownikiem bursy w Wojewódzkim Liceum Hodowlanym w Nawojowej k/Nowego Sącza. Od 1 XI 1948 r. pracował w założonym przez ks. Włodzimierza Sedlaka gimnazjum i liceum w Siennie k/Iłży, najpierw prywatnym, potem upaństwowionym. W okresie największego reżimu stalinowskiego najpierw ograniczono mu ilość godzin nauczania, potem przeniesiono do szkoły zawodowej, w końcu zwolniono w dniu 28 II 1955 r. za „fideistyczne oddziaływanie na młodzież” i za zerwanie z upaństwowionym „Caritasem” (uprzednio był prezesem „Caritas” Diecezji Kieleckiej w Siennie). Tylko pomocy przyjaciół i byłych uczniów zawdzięczał uzyskanie bardzo zresztą niskiej renty inwalidzkiej i dorywczych źródeł utrzymania swej licznej rodziny. Prowadził wówczas szereg prac zleconych dla Katedry Nauk Pomocniczych Historii U. J., uczył historii i łaciny kleryków w krakowskim klasztorze kapucynów, wydał drukiem tłumaczenie łacińskiego dzieła Diesthemiusa „Homulus” (wraz z Jerzym Krokowskim), na zlecenie zakonu paulinów przetłumaczył „Nową Gigantomachię” ks. Kordeckiego. Na marginesie tej pracy opublikował później w „Naszej Przeszłości” artykuł, w którym udowodnił, że Kordecki nie zamierzał poddawać klasztoru jasnogórskiego Szwedom, jak twierdzili niektórzy historycy. W 1957 r., częściowo „zrehabilitowany” przez władze, został zatrudniony w liceum, a potem w szkole podstawowej w Skawinie, ale tylko jako bibliotekarz. Uczyć młodzieży nie było mu wolno. Na emeryturę przeszedł w 1967 r. Wrócił wtedy do swych pierwotnych badań nad początkami chrześcijaństwa i obrządku metodiańskiego w Polsce, nad żywotami św. biskupa Stanisława i bł. królowej Jadwigi, najstarszymi kalendarzami i rocznikami polskimi. Prace te zachowały się w maszynopisach, niektóre z nich zostały powielone przez krakowską Kurię Metropolitarną na użytek duszpasterzy.

W czasie Wielkiej Nowenny działał jako propagator abstynencji w Krucjacie Wstrzemięźliwości i w Błękitnym Krzyżu, obu organizacjach rozwiązanych potem przez władze państwowe. Do końca życia działał w Społecznym Komitecie Przeciwalkoholowym i w Komitecie Zwalczania Palenia Tytoniu. Był mocno związany z ruchem katolickim jako członek Sekretariatu Generalnego Dzieła Osobistego Poświęcenia się Sercu Jezusowemu i uczestnik zespołów studyjnych Synodu Archidiecezji Krakowskiej. Zawsze ofiarnie bronił nienaruszalności depozytu wiary, stawał też w obronie życia nienarodzonych.

Od roku 1974 złożony ciężką chorobą, nie pozwalającą mu chodzić, nadal czynnie działał na polu naukowym, społecznym i religijnym, pisząc swe prace i prowadząc ożywioną korespondencję. Boleśnie przeżył śmierć najmłodszej córki Teresy w dniu 17 XII 1975 r. Zmarł dokładnie w 10 lat potem, w dniu 17 XII 1985 r.



Archiwum rodzinne; Archiwum Państwowe w Krakowie, akta Arcybractwa Miłosierdzia i Banku Pobożnego w Krakowie, akta Towarzystwa św. Wincentego a Paulo w Krakowie, akta Sodalicji Mariańskiej w Krakowie; Archiwum Państwowe w Krakowie - Oddział w Bochni, akta Gimnazjum Państwowego w Bochni, Muzeum im. prof. Fischera w Bochni, rękopisy E. Jelonka, bp J. Groblicki, homilia na Mszy św. pogrzebowej E. Jelonka (nagranie); R. Stary, Śp. dr Eugeniusz Stanisław Jelonek - pośmiertne wspomnienie, Kraków 1985 (maszynopis); tenże, Ekshumacja zbrodni przeogromnej, rozdział: Kraków - Montelupich, prof. dr Eugeniusz Stanisław Jelonek. Kraków 1992 (maszynopis); T. E. Witkiewicz, Wspomnienie o Eugeniuszu Jelonku - nauczycielu Karola Wojtyły, Przewodnik Katolicki 1986, Życiorys śp. dr Eugeniusza. Jelonka, Abstynencja, komunikat nr 2/44, 1986; J.Kęsek, O prof.Eugeniuszu Jelonku - wychowawcy Papieża-Polaka, Wiadomości Bocheńskie 1993, nr 4;nr 45; K. Jelonek-Litewka, Arcybractwo Miłosierdzia i Banku Pobożnego w Krakowie, Nasza Przeszłość t,61, Kraków 1984, ss.73,85; ks.Cz. Drążek, Przeżycie Chrystusa, Habemus Papam, Kraków 1979, s. 192; Duszpasterski Synod Archidiecezji Krakowskiej 1972-1979, t.ll, Dokumentacja, Kraków 1985, s.301; Z. Bieniasz, Kochana stara buda, Wadowice 1986; E. Jelonek, Nowej Pielgrzymki chyba już nie doczekam, Moje spotkanie z Papieżem, Lublin 1987, fotografie. Papieża z E. Jelonkiem w: Diano dei Giorni Polacchi, Famiglia Cristiana 1979, nr 26, Jan Paweł II wśród chorych. Myśl Społeczna 1979, nr 30

Krystyna Jelonek-Litewka

Aleksander Litewka



Jelonek Eugeniusz Stanisław

Polskie Gimnazjum Realne w Orłowej


Jelonek Eugeniusz Stanisław

Wiadomosci Bochenskie nr 4 z 1993


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław

Papież Jan Paweł II i E. Jelonek 1979 - Franciszkanie


Jelonek Eugeniusz Stanisław

Papiez i E. Jelonek 1979 Kraków - Franciszkanie


Jelonek Eugeniusz Stanisław

Przewodnik Katolicki nr 45 z 86


Jelonek Eugeniusz Stanisław

Przewodnik Katolicki nr 45 z 86-2


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław



Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław


Jelonek Eugeniusz Stanisław



Strona internetowa powstała w ramach projektu "Mecenat Małopolski", który jest realizowany przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego. Wszystkie prawa zastrzeżone.